جشنواره شانزدهم

بیانیه داوری بخش کودک

۰

کودکان، ذهن و زبان و خیالِ خاص به خود را دارند و با آن دنیایی شیرین و شگفت‌انگیز را خلق می‌کنند؛ دنیایی که روان‌شناسان، جامعه‌شناسان، پژوهشگران تعلیم‌وتربیت، هنرمندان، سیاستمداران و… را به خود مشغول کرده است و آثار متعددی از زوایای متنوع خلق شده است.
داستان‌نویسی برای کودکان، اگرچه در جهان، پیشینه چند سده دارد، اما در سرزمین ما ایران، به شکل حرفه‌ای، جوان‌تر است. خوشبختانه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ادبیات کودک در حوزه داستان و شعر، دچار دگرگونی و تحول کمّی و کیفی شده است.

… و اما داوران بخش کودک در این دوره از جشنواره کتاب سال شهید حبیب غنی‌پور، با گردآوری و مطالعه بیش از ۳۰۰ عنوان از آثار داستانی تألیفی و خلاق در سال ۱۳۹۴، پس از دو مرحله (ریزش اولیه و داوری مرحله میانی)، شش اثر را به‌عنوان «نامزدهای دریافت جایزه» معرفی کردند. این آثار عبارتند از:
 لِ بازیگوش، اثر محمدرضا شمس، نشر افق
 شب به خیر فرمانده، اثر احمد اکبرپور، نشر افق
 جوجه‌تیغی‌های پسرعمو، اثر مجید راستی، نشر افق
 هشت‌پا، اثر محمدرضا شمس، انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
 کره الاغ و روباه کلاهبردار، اثر سیدنوید سیدعلی‌اکبر، انتشارات چکه
 کره الاغ و مهمان ناخوانده، اثر سیدنوید سیدعلی‌اکبر، انتشارات چکه
هیئت داوران در مرحله پایانی، با مطالعه و کندوکاو مجدد در این آثار، فقط کتاب «لِ بازیگوش اثر محمدرضا شمس، نشر افق» را به‌دلیل نثر و زبان روان و جذاب، فانتزی خلاق و شگفت‌انگیز، خلاقیت و نگاه نو و نزدیک شدن به ذهن و زبان کودکان، «شایسته تقدیر» شناخت.
 اما چند نکته:
۱٫ با وجود تلاش‌های فراوان پدیدآورندگان (ناشران، نویسندگان، تصویرگران و…) در تولید کتاب‌های داستانی کودک، بایستی اذعان کرد که تا مرز ایده‌آل در خلق آثار جذاب و مفید برای کودکان، فاصله زیادی احساس می‌شود. این خلاء و کمبود به‌ویژه در آثار تألیفی در دو مقوله «محتوا» و «شکل روایت» وجود دارد.
البته گاهی به لحاظ خلاقیت زبانی و روایی و یا تصویرگری و کتاب‌سازی، سوسوی تک‌ستاره‌هایی را می‌توان در آسمان ادبیات ایران دید و این در حالی است که نگاه جست‌وجوگر زمانه، همچنان به پهنه وسیع و رؤیایی ادبیات کودکان دوخته شده است تا شاید ستارگان درخشانی در وسعت خیال‌انگیز آن بدرخشد و دل‌ها و جان‌ها را تسخیر کند.
۲٫ متأسفانه در برخی آثار، نشاط و هیجان کودکی با ترویج نوعی ادبیات لودگی و مسخره‌بازی و گذر از هنجارها و مرزهای اخلاق که مُلهَم از ادبیات ترجمه‌ای از برخی آثار نویسندگان جهان است، باعث نگرانی است.
به‌راستی نه نگاه پاستوریزه افراطی به کودکان موجه است و نه شیدایی به لودگی‌ها و مسخره‌بازی‌های کودکانه. ادبیات واقع‌گرا و پویا در عین انعکاس واقعیت‌ها، درصدد القا و تقویت‌ بینش و نگاه نو و کنش و رفتار اخلاقی در شخصیت مخاطبان است. در این نگاه، لذت خوانش و احساس شیفتگی و شگردهای خلاقیت در بستر زبانی و ذهنی سالم، بایستی در خدمت ترویج فضیلت‌های انسانی و اخلاقی قرار گیرد.
۳٫ در برخی آثار، کودکانِ امروز و دغدغه‌ها و آرزوهایشان فراموش شده است و به‌جای آن، احساس و ذهنیت دوران کودکی نویسندگانِ بزرگسال، حال و هوای داستان‌ها را پوشانده است. و این پدیده، جای تأمل جدی دارد.
۴٫ اگرچه معتقدیم: در کتاب‌های داستانی کودکان بایستی عنصر ادبیت و جذابیت داستانی و رعایت شگردهای خلاق بیانی برای جذب مخاطبان، به‌عنوان نخستین عنصر در خلق آثار مدّنظر باشد، اما توجه به بن‌مایه‌های فکری و درک نیازهای مخاطبان با توجه به مصلحت‌های اجتماعی و آموزه‌های دینی و باورهای انقلابی، از مؤلفه‌هایی است که هرگز نباید فراموش شود.
۵٫ حضور برخی چهره‌های تازه‌نفس در فضای امروز ادبیات کودک، جای خوشحالی دارد و دورنمای آن را رنگِ امیدی تازه می‌بخشد. امید است چهره‌های نو، ایده‌های نو و آثار خلاق و نو را به همراه داشته باشد.

ارسال پاسخ

ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود. موارد مورد نیاز علامتگذاری شده است *