یادداشت

نه رفیق بازی، نه سیاسی کاری

۰

اشاره: یادداشت ذیل، تحلیل ابراهیم زاهدی مطلق (سرداور بخش رمان آزاد) است از رمان های منتشرشده سال ۹۳ و مسیری که برای رسیدن به برنده نهایی این بخش طی شده است.

این یادداشت به نوعی می تواند بیانیه داوران بخش رمان آزاد جشنواره شهید غنی پور به حساب آید که در کتاب حبیب ۱۲ (جشنواره پانزدهم) نیز منتشر خواهد شد.

امسال کارمان راحت‌تر است!

این اولین جمله‌ای بود که در شروع کار داوری‌های جایزه شهید غنی‌پور سال ۱۳۹۴ بر زبانمان آمد. اما به قول شاعر: «که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها.»
تهیه کتاب‌ها با زحمت برادران عزیزی چون محمد‌علی قربانی، حبیب یوسف‌زاده و محمد شجاعی به انجام رسید. اینکه چند ساعت در نمایشگاه بین‌المللی تهران قدم زده شد، چه تعداد کتاب دیده شد و چند اثر در نگاه اول و داوری‌های اولیه این بزرگان انتخاب شد، بماند که در جای خود محل تأمل است. اما به هر حال تعداد … جلد خریداری شد و تعداد … کتاب به دست داوران رسید. تقسیم‌بندی آثار برای رساندن آن‌ها به دست داوران هم کاری بود که جناب قربانی انجام داد و باید سپاس‌گزارش باشیم و باشند همه بروبچه‌های شورای نویسندگان «مسجد جوادالائمه» (علیه‌السلام). چرا که باری است بر دوش همه و از این همه، یکی دارد زحمت همه را می‌کشد تا سایرین هم خیالشان راحت باشد. برای زحمت کشیدن در جایی که نه اسمی قرار است باشد و نه تقدیری و تشکری می‌شود، فقط و فقط عشقی لازم است. تازه، از آن عشق‌هایی که دست‌مالی نشده‌اند، از آن عشق‌هایی که از فرط تکرر، شنیدنشان تکرر خاطر می‌آورد. از آن عشق‌هایی که دیگر بویشان کمتر می‌آید. مثل… نه مثلی ندارند.
به هر حال، تعداد ۱۳۷ رمان به دست داوران رسید؛ به دست احمد دهقان، مصطفی خرامان و من که ابراهیم زاهدی مطلق باشم. این آثار در مرحله اول قرار شد خوانده شوند و کتابی که بیش از یک رأی داشت، برای ماندن در جمع آثار راه‌یافته به مرحله بعدی انتخاب شود. داوری در بخش رمان با موضوع آزاد به راستی کاری مشکل است. مشکل از آن نظر که معیارهای مسجدی باید رعایت شوند و البته معیارهای ادبیاتی و داستانی هم. باید به اثری که می‌تواند شأنیت حضور در مسجد را دارد فکر کرد و البته شأنیت حضور در جامعه ادبی و رمان‌خوان را هم ایضاً. باید به اثری فکر کرد که ممکن است یکی دو نفر کم‌سواد یا جنجال آفرین بخواهند ماهی‌های بی‌فلس را از انتخاب آن صید کنند برای سفره حرام خواران. و البته کتابی نجیب که بتواند روی پای خود بایستد برای عرض اندام هویتی در جمع آثاری که بی‌هویتی و گم‌شدگی شخصیتی را برای خود افتخار می‌دانند، در روزهایی که ادبیات سالم بیمار است.
داوران ما در چنین روزهایی و چنین شرایطی و با چنین زمینه‌هایی و رعایت چنین نکته‌هایی آثار را به خانه بردند تا برای مخاطبان جشنواره شهید غنی‌پور اثری محترم انتخاب کنند. مخاطبانی که این سال‌ها به جشنواره اعتماد کرده‌اند و آثارش را می‌خرند و می‌خوانند.
و اما کتاب‌ها:
در ابتدا گفته شد که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها… گمان داوران در ابتدا این بود که سال ۱۳۹۴، سال پر برکتی برای رمان و داستان است، که این البته گمان نادرستی نبود. اما رمان و داستان این سال‌ها در سوی رستگاری سوسو نمی‌زند. هر چه می‌گذرد، به قد و بالای رمان افزوده می‌شود و نازنین بدنش می‌بالد و می‌شکفد، اما در ذهن و دماغش کمتر اثری از شکفتگی دیده می‌شود. رمان در این چند ساله راهی را می‌رود که جامعه ما و مردم ما- به گمان داوران این دوره و البته شاید دیگرانی هم در جاهایی دیگر- به آن راه نمی‌روند یا از آن راه شناختی ندارند. فاصله‌ای بین مردم و رمان دارد به وجود می‌آید. رمان‌ها نوشته می‌شوند برای رفقای نویسندگان و خوانده می‌شوند توسط رفقای نویسندگان و جایزه داده می‌شوند توسط رفقای نویسندگان و متأسفانه و متأسفانه خریده نمی‌شوند توسط هیچ‌کس؛ نه رفقای نویسندگان و نه رفقای کتاب! (رفقای نویسندگان از هدیه‌های رفقای خودشان بهره‌مند می‌شوند). دلیلش هم شمارگان ۵۰۰ یا حتی ۳۰۰ نسخه‌ای است.
بازار کتاب و رمان نسبتاً داغ بود، اما برای بچه‌های مسجد که باید مقداری به ملاحظات مخاطبان توجه کنند، در این زمستان سرد بازار  داغ کتابی نبود که تن به گرمایش دهند. آن‌ها باید می‌گشتند و می‌گشتند تا به رمانی برسند که توانسته بود از رفیق بازی برنده بیرون آید و از داوری‌های گاه آلوده به جهت‌گیری‌های سیاسی سلامت عبور کند؛ که چه شود؟ که از قافله جایزه به دستان ناحق دور مانده باشد. داوران شهید غنی‌پور گشتند و گشتند تا به چنین آثاری رسیدند. دست کم سعی کردند برسند و به زعم خود نسبتاً موفق بودند، چنان‌که سال‌های قبل هم موفق شده بودند. البته ممکن بود میان آثار انتخابی داوران شهید غنی‌پور، اثری هم باشد که نویسنده‌اش سابقه برخورداری از لطف و کرامت دوستان سیاسی‌اش را داشته باشد، اما برای داوران جایزه شهید غنی‌پور، کتاب امسال و داوری‌های امسال ملاک بود نه سابقه‌ای که وجود داشت؛ مثل هر سال و مثل هر دوره.
چنین بود که داورها در آخرین نشست خود، نه برای فرم‌گرایی‌های مفرط و نه محتوا گرایی ناشیانه، ارزشی قائل نشدند. بلکه در حد توان خود سعی کردند به اثری توجه کنند که عاقلانه، ضمن احترام به مخاطب خود، به موضوعاتی توجه داشته‌اند که مسئله اعتقادی از یک سو و مسئله محیط زیستی و زندگی از سوی دیگر را دستمایه خود داشتند. یعنی دغدغه‌ای که در میان بسیاری از مسئولان ما به فراموشی سپرده شده و از ذهن بسیاری از مردم ما هم گویا پاک شده است. داوران ما سعی کردند با انتخاب خود در بخش رمان آزاد به نویسنده اثر دست مریزاد بگویند برای زاویه درستی که انتخاب کرده است و به مخاطب خود یادآوری کنند ارزش‌هایی را که زندگی روزمره از او دریغ کرده است. نیز، به جریان‌های ادبی گوشزد کنند مسیری را که جایزه شهید غنی‌پور دنبال کرده و خواهد کرد.

ارسال پاسخ

ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود. موارد مورد نیاز علامتگذاری شده است *